01 Porównanie substancji
Sildenafil a tadalafil różnice
Obie substancje należą do tej samej grupy i uruchamiają ten sam mechanizm. Różnią się czymś, co pacjent odczuwa od pierwszego dnia: długością okna działania, reakcją na posiłek i tym, czy leczenie planuje się na konkretny wieczór, czy prowadzi w tle. Ta strona układa te różnice tak, jak porządkuje je lekarz przy wyborze.
Konsultacja lekarska online kosztuje 59,00 zł. Płacisz za pracę lekarza, a nie za sam dokument. Przy odmowie z przyczyn medycznych opłatę zwracamy.
02 Streszczenie
Najważniejsze w skrócie
Sildenafil i tadalafil dzieli przede wszystkim zegar: pierwszy pracuje w oknie kilku godzin, drugi nawet przez półtorej doby. Z tej jednej różnicy wynika większość pozostałych, od wpływu posiłku po sposób planowania leczenia.
- Ta sama grupa, inny czas półtrwaniaSildenafil znika z organizmu w ciągu kilku godzin, tadalafil utrzymuje się kilkanaście. Skuteczność w badaniach porównawczych wypada podobnie, więc wybór dotyczy wygody i chorób współistniejących, a nie siły działania.
- Posiłek dotyczy tylko jednej z substancjiObfity, tłusty posiłek opóźnia wchłanianie sildenafilu i obniża jego stężenie maksymalne. Tadalafil wchłania się niezależnie od jedzenia, co usuwa jeden z najczęstszych powodów pozornej nieskuteczności.
- Dostępność bez recepty rozkłada się nierównoW Rejestrze Produktów Leczniczych 37 pozycji z sildenafilem w mocach 25 mg i 50 mg ma kategorię obejmującą wydawanie bez recepty. Przy tadalafilu takich pozycji jest 12 i wszystkie dotyczą mocy 10 mg. Sildenafil 100 mg oraz tadalafil w mocach 2,5 mg, 5 mg i 20 mg pozostają wyłącznie na receptę.
- Profil działań niepożądanych różni się w szczegółachBól głowy, zaczerwienienie twarzy, niestrawność i zatkany nos występują przy obu. Przemijające zaburzenia widzenia barw opisywano częściej przy sildenafilu, ból pleców i mięśni częściej przy tadalafilu.
- Tadalafil ma drugie zarejestrowane zastosowanieProdukty z tadalafilem w małej mocy są zarejestrowane również w leczeniu objawów łagodnego rozrostu gruczołu krokowego. U mężczyzny, który ma oba problemy naraz, jedna substancja obejmuje dwa wskazania.
- Bezwzględne przeciwwskazanie jest wspólneAzotany i riocyguat wykluczają całą grupę, niezależnie od substancji i od tego, czy preparat kupiono z receptą, czy bez. Połączenie prowadzi do gwałtownego spadku ciśnienia tętniczego.
03 Zestawienie
Tabela porównawcza
Tabela zbiera parametry, które realnie zmieniają przebieg leczenia. Pominęliśmy w niej dawki, bo o mocy i schemacie decyduje lekarz po ocenie chorób współistniejących i pozostałych przyjmowanych leków.
| Parametr | Sildenafil | Tadalafil |
|---|---|---|
| Początek działania | Zwykle po około 30 do 60 minut od przyjęcia. | Zwykle po około 30 minutach, u części mężczyzn później. |
| Okno skutecznego działania | Liczone w godzinach, praktycznie kilka godzin od zażycia. | Opisywane jako sięgające 36 godzin od przyjęcia. |
| Okres półtrwania | Rzędu kilku godzin. | Około siedemnastu godzin. |
| Wpływ posiłku | Tłusty posiłek opóźnia wchłanianie i obniża stężenie maksymalne. | Pokarm nie wpływa na wchłanianie w sposób istotny klinicznie. |
| Sposób prowadzenia | Wyłącznie doraźnie, przed planowaną aktywnością. | Doraźnie albo w schemacie regularnym w małej mocy. |
| Moce w rejestrze | 25 mg, 50 mg, 75 mg i 100 mg w postaciach doustnych. Osobno 20 mg, zarejestrowane w innym wskazaniu, w tętniczym nadciśnieniu płucnym. | 2,5 mg, 5 mg, 10 mg i 20 mg w tabletkach powlekanych. |
| Wydawanie bez recepty | Dotyczy części produktów w mocach 25 mg i 50 mg. Wszystkie produkty 100 mg są na receptę. | Dotyczy części produktów w mocy 10 mg. Moce 2,5 mg, 5 mg i 20 mg są na receptę. |
| Częstsze skargi pacjentów | Ból głowy, zaczerwienienie twarzy, zatkany nos, niestrawność, przemijające zaburzenia rozróżniania barw. | Ból głowy, niestrawność, zatkany nos, ból pleców i mięśni pojawiający się z opóźnieniem. |
| Drugie wskazanie rejestracyjne | Brak w zakresie urologicznym. | Objawy łagodnego rozrostu gruczołu krokowego w produktach o małej mocy. |
| Przeciwwskazania bezwzględne | Wspólne dla obu: azotany w każdej postaci, w tym nitrogliceryna stosowana doraźnie, oraz riocyguat. Ostrożności wymagają niedawny zawał lub udar, źle kontrolowane ciśnienie, ciężka niewydolność wątroby i jednoczesne leczenie alfa-adrenolitykiem. | |
Dane o mocach, postaciach i kategoriach wydawania pochodzą z Rejestru Produktów Leczniczych prowadzonego przez URPL. Parametry farmakokinetyczne podajemy za charakterystykami produktów leczniczych. Tabela nie zawiera dawek celowo.
04 Substancja pierwsza
Sildenafil: na czym polega i dla kogo
Sildenafil to substancja krótko działająca, przeznaczona do stosowania doraźnego przed planowaną aktywnością. Sprawdza się u mężczyzny, który współżyje raczej rzadziej niż częściej i jest w stanie przyjąć tabletkę z wyprzedzeniem.
Mechanizm sprowadza się do zablokowania enzymu rozkładającego cykliczny GMP w mięśniówce gładkiej naczyń prącia. Pobudzenie seksualne uruchamia wydzielanie tlenku azotu, a zablokowanie enzymu przedłuża efekt tego sygnału. Bez pobudzenia tabletka nie wywoła wzwodu, co bywa zaskoczeniem dla części pacjentów i bywa mylone z brakiem skuteczności.
Praktyczna konsekwencja krótkiego okresu półtrwania jest taka, że sildenafil wymaga planowania. Trzeba oszacować moment, odczekać po posiłku i pamiętać, że okno zamyka się po kilku godzinach. Dla części mężczyzn to zaleta, bo lek nie towarzyszy im przez cały następny dzień. Dla innych to główny powód rezygnacji, bo planowanie samo w sobie buduje napięcie, a napięcie pogarsza wzwód. Rozwinęliśmy ten wątek w tekście o leczeniu zaburzeń erekcji rozpisanym w czasie, gdzie opisujemy też, po ilu próbach ocenia się skuteczność.
Polski rynek dodaje tu jeszcze jedną warstwę. Sildenafil jest w rejestrze najszerzej reprezentowaną substancją tej grupy i występuje w kilku postaciach: tabletkach powlekanych, tabletkach do rozgryzania i żucia, tabletkach ulegających rozpadowi w jamie ustnej oraz lamelkach. Postacie rozpuszczające się w ustach bywają wybierane przez pacjentów, którzy nie chcą popijać tabletki wodą, i w rejestrze mają zwykle kategorię na receptę, nawet w mocach dostępnych bez recepty w wersji powlekanej. To jeden z powodów, dla których farmaceuta czasem odmawia wydania preparatu, który pacjent zna z reklamy. Szczegóły czasu działania zebraliśmy osobno na stronie o tym, jak długo działa sildenafil.
Osobna uwaga dotyczy mocy 20 mg. Produkty z sildenafilem w tej mocy widnieją w rejestrze z innym wskazaniem, w tętniczym nadciśnieniu płucnym, i nie są przeznaczone do leczenia zaburzeń erekcji. Nazwa substancji jest ta sama, kontekst kliniczny zupełnie inny.
05 Substancja druga
Tadalafil: na czym polega i dla kogo
Tadalafil to substancja długo działająca, którą można stosować doraźnie albo prowadzić regularnie w małej mocy. Wybiera się ją najczęściej wtedy, gdy aktywność jest częsta lub nieprzewidywalna, a planowanie z wyprzedzeniem przeszkadza.
Enzym docelowy jest ten sam, ale cząsteczka utrzymuje się w organizmie kilkanaście godzin, przez co okno działania rozciąga się do półtorej doby. Pacjent przestaje wtedy wiązać tabletkę z konkretną godziną, co u części par usuwa problem sam z siebie. Warunek pozostaje niezmienny: bez pobudzenia seksualnego nic się nie wydarzy, niezależnie od tego, ile godzin minęło od przyjęcia.
Druga cecha wyróżniająca tę substancję to jej rejestracja w objawach łagodnego rozrostu gruczołu krokowego. U mężczyzny po pięćdziesiątce oba problemy często idą w parze, a wtedy jedna substancja obejmuje dwa obszary. Jeżeli rozpoznajesz u siebie słaby strumień, parcia naglące albo uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza, opisaliśmy je szczegółowo na stronie o objawach przerostu prostaty. Warto zgłosić je lekarzowi w wywiadzie, bo potrafią przechylić decyzję o wyborze substancji.
Cena wygody jest taka, że działania niepożądane również utrzymują się dłużej. Charakterystyczny dla tadalafilu jest ból pleców i mięśni pojawiający się z opóźnieniem, zwykle w ciągu doby od przyjęcia, i ustępujący samoistnie. Przy substancji krótko działającej pacjent, który źle znosi lek, ma to za sobą po kilku godzinach. Przy długo działającej ten sam epizod trwa znacznie dłużej, co dla części mężczyzn przesądza o powrocie do sildenafilu.
Trzecia różnica dotyczy schematu regularnego. Prowadzenie leczenia codziennie w małej mocy wymaga recepty, bo produkty o takich mocach są w rejestrze wydawane wyłącznie z przepisu lekarza. Nie da się więc przejść na ten schemat wyłącznie na podstawie preparatu kupionego samodzielnie w aptece.
06 Kwalifikacja
Sprawdź, czy kwalifikujesz się do e-recepty
Wybór substancji jest decyzją lekarską, ale przygotowanie należy do pacjenta. Przejdź pięć punktów z listy obok. Jeśli wszystkie się zgadzają, wypełnienie wywiadu zajmie kilka minut, a lekarz dostanie komplet informacji już przy pierwszym zgłoszeniu.
Wypełnij wywiad medyczny 59,00 zł za konsultację lekarską. BLIK, karta, Link. Decyzję podejmuje lekarz i może odmówić.- Masz ukończone 18 lat i mieszkasz w Polsce.
- Nie leczysz się azotanami, w tym nitrogliceryną doraźną, ani riocyguatem.
- Znasz nazwy leków, które bierzesz na stałe, razem z preparatami kupowanymi bez recepty.
- Wiesz, jak często planujesz aktywność i czy jesteś w stanie przyjąć lek z wyprzedzeniem.
- Nie masz objawów wymagających pilnej oceny, wymienionych niżej w tym tekście.
07 Decyzja lekarska
Kryteria wyboru: jak decyduje lekarz
Lekarz nie zaczyna od pytania, która substancja jest lepsza, tylko od pytania, która jest bezpieczna u tego pacjenta. Dopiero po zawężeniu pola przez choroby i przyjmowane leki wchodzą kryteria wygody, czyli częstość aktywności i tolerancja planowania.
Co zawęża wybór
Leczenie azotanem albo riocyguatem wyklucza całą grupę i nie ma tu miejsca na negocjacje. Leki alfa-adrenolityczne przyjmowane z powodu prostaty wymagają ostrożności, bo sumują spadek ciśnienia. Silne inhibitory enzymów wątrobowych, w tym niektóre leki przeciwgrzybicze, antybiotyki makrolidowe i leki stosowane w zakażeniu HIV, podnoszą stężenie obu substancji. Znaczenie ma też niewydolność nerek i wątroby oraz przebyty zawał lub udar w ostatnich miesiącach.
Co przechyla decyzję
Rzadka i planowana aktywność przemawia za substancją krótko działającą. Aktywność częsta albo nieprzewidywalna za długo działającą. Współistniejące objawy z dolnych dróg moczowych przesuwają wybór w stronę tadalafilu ze względu na drugie wskazanie rejestracyjne. Zła tolerancja bólu pleców po pierwszej próbie przesuwa go w przeciwną stronę. Znaczenie ma też to, czy pacjent jada obfite kolacje, bo posiłek realnie zmienia zachowanie jednej z substancji.
Do tego dochodzi wątek, o którym pacjenci rzadko mówią sami. Leki przyjmowane z innych powodów potrafią pogarszać wzwód i wtedy dokładanie kolejnej tabletki leczy skutek zamiast przyczyny. Dotyczy to części leków hipotensyjnych, leków przeciwdepresyjnych oraz inhibitorów 5-alfa-reduktazy stosowanych w prostacie i w leczeniu łysienia androgenowego. Lekarz musi wiedzieć o wszystkich, żeby ocenić, czy problemem jest naczynie, czy recepta wystawiona wcześniej gdzie indziej.
Odstaw lek i zgłoś się po pomoc tego samego dnia
- Wzwód trwający ponad cztery godziny, bolesny i niezwiązany z pobudzeniem. Priapizm prowadzi do niedotlenienia i trwałego uszkodzenia tkanek prącia, liczy się każda godzina.
- Nagłe pogorszenie lub utrata wzroku w jednym oku albo w obu po przyjęciu preparatu. Dotyczy również produktów kupionych bez recepty.
- Nagła utrata słuchu, czasem z szumem usznym i zawrotami głowy.
- Ból w klatce piersiowej albo duszność w trakcie współżycia lub po nim. W tej sytuacji nie wolno przyjąć nitrogliceryny, bo jest przeciwwskazana po leku z tej grupy. Zadzwoń pod 112 i powiedz zespołowi, jaki preparat i o której godzinie zażyłeś.
- Zasłabnięcie albo utrata przytomności po przyjęciu leku, zwłaszcza u mężczyzny leczonego z powodu prostaty lub nadciśnienia.
08 Sprostowania
Częste nieporozumienia
Większość mylnych przekonań o tych dwóch substancjach bierze się z reklamy albo z rozmów na forach, gdzie różnica między wygodą a skutecznością zaciera się bardzo szybko. Poniżej pięć, które wracają najczęściej w wywiadach.
- Dłuższe działanie znaczy silniejsze działanieNie znaczy. Długość okna wynika z tempa eliminacji substancji, a nie z siły blokowania enzymu. Tadalafil działa dłużej i tyle. Mężczyzna, który współżyje raz w tygodniu i planuje wieczór, nie zyskuje na dłuższym oknie niczego poza dłuższą obecnością ewentualnych działań niepożądanych.
- Skoro można kupić bez recepty, to jest bezpieczne dla każdegoKategoria wydawania mówi o trybie sprzedaży, nie o profilu bezpieczeństwa u konkretnego pacjenta. Mężczyzna z chorobą wieńcową przyjmujący nitroglicerynę doraźnie ma to samo bezwzględne przeciwwskazanie niezależnie od tego, czy sięgnie po opakowanie z półki, czy z receptą.
- Jedna nieudana próba przesądza o nieskutecznościNie przesądza. Pierwsze zażycie wypada zwykle w najgorszych możliwych warunkach: po obfitej kolacji, po alkoholu i z dużym oczekiwaniem. Wytyczne europejskie zalecają kilka prób przy prawidłowym stosowaniu, zanim substancję uzna się za nieskuteczną.
- Te leki zwiększają popęd seksualnyNie zwiększają. Działają na naczynia, nie na libido. Jeżeli problemem jest spadek ochoty na seks, a nie sama sprawność wzwodu, to trop prowadzi w stronę hormonów, nastroju i przewlekłego zmęczenia. Wtedy sama tabletka niczego nie rozwiąże.
- Można je łączyć, żeby połączyć zaletyNie można. Obie substancje blokują ten sam enzym, więc łączenie nie dodaje skuteczności, za to sumuje spadek ciśnienia i pozostałe działania niepożądane. Przy dłużej utrzymującej się substancji problemem bywa też odstęp czasowy, bo pacjent nie zdaje sobie sprawy, że poprzednia dawka wciąż działa.
09 Wnioski
Podsumowanie: co wybrać w typowych sytuacjach
W większości sytuacji odpowiedź da się sprowadzić do kalendarza i listy przyjmowanych leków. Poniżej cztery układy, które w praktyce pokrywają zdecydowaną większość zgłoszeń, z zastrzeżeniem, że ostateczną decyzję podejmuje lekarz po ocenie całego wywiadu.
| Sytuacja | Kierunek wyboru | Dlaczego |
|---|---|---|
| Aktywność rzadka, dająca się zaplanować | Substancja krótko działająca | Okno kilku godzin wystarcza, a lek nie towarzyszy pacjentowi przez kolejną dobę. |
| Aktywność częsta albo nieprzewidywalna | Substancja długo działająca | Znika przymus wiązania tabletki z konkretną godziną, co u części par usuwa napięcie związane z planowaniem. |
| Objawy z dolnych dróg moczowych obok problemu ze wzwodem | Substancja długo działająca | Produkty o małej mocy są zarejestrowane również w objawach łagodnego rozrostu gruczołu krokowego. |
| Zły przebieg pierwszej próby po obfitej kolacji | Najpierw poprawa warunków, dopiero potem zmiana | Posiłek zmienia wchłanianie tylko jednej z substancji, więc kolejna próba na czczo bywa rozstrzygająca bez zmiany leku. |
Zestawienie pokazuje kierunek myślenia, a nie zalecenie dla konkretnego pacjenta. Nie zawiera mocy ani schematów przyjmowania.
Jeżeli po tej lekturze nie masz pewności, do której grupy należysz, punktem wyjścia jest dział o zaburzeniach erekcji, gdzie zebraliśmy kryteria rozpoznania i sytuacje wykluczające teleporadę. Szerszy kontekst, razem z prostatą i łysieniem, znajdziesz w przewodniku po zdrowiu mężczyzny.
10 Konsultacja online
Omów wybór substancji z lekarzem
Wywiad wypełnisz o dowolnej porze, także w weekend. Opisujesz objawy, choroby przewlekłe i wszystkie przyjmowane leki, a lekarz z aktualnym prawem wykonywania zawodu sprawdza przeciwwskazania oraz historię leczenia w Internetowym Koncie Pacjenta. Przy decyzji pozytywnej kod e-recepty przychodzi na e-mail i realizujesz go w dowolnej aptece w Polsce.
Płatność online: BLIK, karta, Link. Przedmiotem usługi jest konsultacja lekarska, a nie sam dokument. Przy odmowie z przyczyn medycznych opłatę zwracamy. Gdy lekarz poprosi o dokumentację i jej nie otrzyma, konsultacja została wykonana i opłata nie podlega zwrotowi.11 Pytania pacjentów
FAQ
Co działa lepiej: sildenafil czy tadalafil?
W badaniach porównawczych obie substancje wypadają podobnie, więc pytanie o skuteczniejszą nie ma jednej odpowiedzi. Różnica dotyczy nie siły działania, lecz jego rozłożenia w czasie: sildenafil pracuje w oknie kilku godzin, tadalafil nawet do trzydziestu sześciu. Dla mężczyzny, który planuje wieczór, oba rozwiązania będą równoważne. Dla mężczyzny, który nie chce wiązać tabletki z konkretną godziną, wygodniejszy jest ten o dłuższym okresie półtrwania. Odsetek pacjentów odpowiadających na leczenie zależy bardziej od przyczyny zaburzeń i chorób współistniejących niż od wyboru między tymi dwiema cząsteczkami.
Który z nich wychodzi taniej?
Cena zależy od konkretnego produktu, mocy i wielkości opakowania, a nie od samej substancji, dlatego nie podajemy kwot. Na koszt wpływają trzy rzeczy: liczba tabletek w opakowaniu, to czy preparat jest wydawany bez recepty, i czy leczenie jest doraźne czy prowadzone regularnie. Schemat codzienny zużywa więcej tabletek w miesiącu niż stosowanie okazjonalne, więc tańsza substancja w przeliczeniu na opakowanie bywa droższa w przeliczeniu na miesiąc. Aktualne ceny sprawdzisz w aptece. Nasza opłata dotyczy wyłącznie konsultacji lekarskiej i wynosi 59,00 zł.
Czy mogę sam wybrać substancję, czy decyduje lekarz?
Preferencja pacjenta liczy się i lekarz o nią pyta, ale ostatnie słowo należy do niego, bo to on odpowiada za bezpieczeństwo leczenia. O wyborze przesądzają przyjmowane na stałe leki, choroby serca i nerek, planowana częstość aktywności oraz to, czy występują objawy ze strony prostaty. Część produktów z obiema substancjami można kupić w aptece bez recepty, co nie znaczy, że każdy mężczyzna może je bezpiecznie przyjąć. Przeciwwskazania obowiązują tak samo w kategorii bez recepty, jak i w kategorii na receptę.
Czy da się zmienić lek, jeśli pierwszy nie zadziałał?
Tak, zmiana substancji to standardowy krok, ale dopiero po sprawdzeniu, czy pierwsza próba przebiegła prawidłowo. Wytyczne europejskie mówią o kilku próbach przy właściwym stosowaniu, zanim lek uzna się za nieskuteczny. Najpierw lekarz sprawdza odstęp od obfitego posiłku, obecność pobudzenia, ilość alkoholu i moc preparatu, bo w tych czterech punktach kryje się większość pozornych niepowodzeń. Dopiero gdy warunki były poprawne, przechodzi się na drugą substancję albo na inny schemat stosowania.
Nie wiem, który wybrać. Od czego zacząć?
Zacznij od kalendarza, a nie od nazwy leku. Odpowiedz sobie, jak często planujesz aktywność i czy jesteś w stanie przyjąć tabletkę z wyprzedzeniem. Aktywność rzadka i planowana przemawia za substancją krótko działającą, częstsza i nieprzewidywalna za długo działającą. Drugą rzeczą jest lista leków przyjmowanych na stałe, bo to ona najczęściej wyklucza jedną z opcji albo obie. Trzecią są objawy ze strony układu moczowego, które potrafią przechylić decyzję na jedną stronę. Te trzy odpowiedzi wystarczą lekarzowi do rozmowy.
Czy sildenafil i tadalafil można łączyć?
Nie. Obie substancje należą do tej samej grupy i działają na ten sam enzym, więc łączenie nie zwiększa skuteczności, za to sumuje działania niepożądane, w tym spadek ciśnienia tętniczego. Ryzyko rośnie dodatkowo u mężczyzn przyjmujących leki alfa-adrenolityczne z powodu prostaty. Do tego dochodzi problem czasu: tadalafil utrzymuje się w organizmie znacznie dłużej, więc dołożenie drugiej tabletki następnego dnia oznacza działanie obu naraz, nawet gdy pacjent tak tego nie odbiera.
Po ilu godzinach przestaje działać tadalafil?
Okno skutecznego działania tadalafilu opisuje się w charakterystyce produktu jako sięgające trzydziestu sześciu godzin od przyjęcia, przy okresie półtrwania w granicach siedemnastu godzin. To nie znaczy, że przez półtorej doby utrzymuje się wzwód, bo lek działa wyłącznie przy pobudzeniu seksualnym. Oznacza tyle, że w tym oknie reakcja na pobudzenie pozostaje wspomagana. Dla porównania sildenafil ma okres półtrwania rzędu kilku godzin i praktyczne okno działania liczone w godzinach, nie w dobach.
12 Czytaj dalej
Powiązane tematy
13 Autorstwo
Autor, recenzja medyczna i źródła
Moce, postacie i kategorie wydawania sprawdzamy w Rejestrze Produktów Leczniczych prowadzonym przez URPL, a parametry farmakokinetyczne w charakterystykach produktów leczniczych. Zasady kwalifikacji do leczenia opieramy na wytycznych europejskich towarzystw naukowych. Tekst aktualizujemy po zmianie rejestracji albo wytycznych.
Źródła- Rejestr Produktów Leczniczych (URPL): moce, postacie i kategorie dostępności preparatów z sildenafilem i tadalafilem
- EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health: leczenie zaburzeń erekcji inhibitorami PDE5
- Europejska Agencja Leków: charakterystyki produktów leczniczych zawierających sildenafil i tadalafil
- PubMed: przeglądy porównujące skuteczność i tolerancję inhibitorów PDE5
- pacjent.gov.pl: e-recepta i Internetowe Konto Pacjenta
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Nie zawiera zaleceń dawkowania. O rozpoczęciu, zmianie i zakończeniu leczenia decyduje lekarz po indywidualnej ocenie. W stanie nagłego zagrożenia życia zadzwoń pod numer 112.