Strona główna›Zaburzenia erekcji›Testosteron: niski poziom i objawy
01 Gospodarka hormonalna mężczyzny
Testosteron niski objawy
Objawy przypisywane niskiemu testosteronowi są na tyle pojemne, że pasują do kilkunastu innych stanów: od bezdechu sennego, przez niedoczynność tarczycy, po zwykły deficyt snu. Ta strona rozdziela to, co należy do obrazu klinicznego niedoboru androgenów, od tego, co trafia tam przez skrót myślowy, i pokazuje, jak wygląda potwierdzenie rozpoznania.
Konsultacja lekarska 59,00 zł. Płacisz za pracę lekarza, nie za sam dokument. Przy odmowie z przyczyn medycznych opłatę zwracamy.
02 Odpowiedź w dwóch zdaniach
Krótka odpowiedź: jakie objawy daje niski testosteron
Najbardziej charakterystyczne są objawy dotyczące sfery seksualnej: obniżone libido, rzadsze poranne wzwody i słabsza reakcja na bodziec. Towarzyszą im zwykle zmiany w składzie ciała, czyli przyrost tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha przy spadku masy mięśniowej i siły, a także zmęczenie, gorsza koncentracja i obniżony nastrój.
Kłopot w tym, że tylko pierwsza grupa objawów kieruje uwagę wprost na androgeny. Reszta pasuje do dziesiątków innych sytuacji: przewlekłego niedosypiania, pracy zmianowej, depresji, niedokrwistości, niedoczynności tarczycy, cukrzycy, bezdechu sennego i zwykłego przeciążenia. Dlatego zestawienie objawów wypisane z internetu prawie zawsze wypada pozytywnie, a rozpoznanie hipogonadyzmu stawia się rzadko.
- Sfera seksualnaObniżone zainteresowanie współżyciem, rzadsze wzwody poranne i nocne, słabsza reakcja na bodziec, mniejsza objętość ejakulatu. Ta grupa objawów najsilniej wiąże się z niedoborem androgenów, choć również nie należy do niego wyłącznie.
- Skład ciała i siłaPrzyrost tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha przy jednoczesnym spadku masy mięśniowej, gorsza tolerancja wysiłku, wolniejsza regeneracja po treningu mimo niezmienionego trybu życia.
- Nastrój i funkcje poznawczeDrażliwość, spadek motywacji, trudność w skupieniu, uczucie wyczerpania nieustępujące po weekendzie. Ten zestaw pokrywa się z obrazem depresji, dlatego lekarz różnicuje oba stany, zanim cokolwiek zaproponuje.
- Owłosienie i skóraRzadsze golenie, ubytek owłosienia na ciele, cieńsza i bardziej sucha skóra. Zmiany są powolne, więc zwykle zauważa je ktoś z otoczenia, a nie sam mężczyzna. Podobny mechanizm działa przy przerzedzeniu włosów, opisanym w dziale łysienie androgenowe.
- Kości i objawy nocneZłamanie po niewielkim urazie, obniżenie wzrostu, uderzenia gorąca i poty nocne. Występują rzadziej i zwykle w wyraźnym, długo trwającym niedoborze.
- Objawy sygnalizujące inną przyczynęBóle głowy, zaburzenia widzenia, wyciek z brodawek sutkowych albo powiększenie piersi kierują diagnostykę w stronę przysadki i wymagają osobnej oceny.
03 Mechanizm
Dlaczego tak się dzieje
Produkcję testosteronu prowadzą jądra, a sterują nią hormony wydzielane przez przysadkę. Objawy pojawiają się wtedy, gdy zawiedzie któreś z ogniw tego układu albo gdy hormon krążący we krwi zostaje związany i przestaje być dostępny dla tkanek.
Pierwszy scenariusz obejmuje uszkodzenie samych jąder: po zapaleniu, urazie, po leczeniu onkologicznym, przy wnętrostwie w przeszłości albo w zespołach uwarunkowanych genetycznie. Wynik jest wtedy niski, a przysadka odpowiada podwyższonym stężeniem hormonów sterujących, bo próbuje pobudzić narząd, który nie odpowiada.
Drugi scenariusz dotyczy poziomu sterującego. Guz przysadki, jej uszkodzenie, przewlekła choroba, długotrwałe stosowanie glikokortykosteroidów lub opioidów, a także przyjmowanie sterydów anabolicznych wygaszają sygnał wysyłany do jąder. W tym ostatnim przypadku bywa to zmiana odwracalna, choć powrót zajmuje miesiące, a niekiedy nie następuje wcale.
Trzeci scenariusz jest w praktyce najczęstszy i pozostaje najczęściej pomijany. Otyłość brzuszna nasila przemianę testosteronu do estrogenów w tkance tłuszczowej, a bezdech senny i przewlekły niedobór snu obniżają nocne wydzielanie hormonu. Powstaje mechanizm samonapędzający się: mniej androgenów oznacza mniejszą masę mięśniową i większy przyrost tkanki tłuszczowej, co pogłębia zaburzenie. Zaczyna się to często niepostrzeżenie, a pierwszym objawem, który przywodzi mężczyznę do lekarza, bywają problemy ze wzwodem opisane w dziale zaburzenia erekcji.
Osobno trzeba wspomnieć o białkach wiążących. Znaczna część testosteronu krąży we krwi związana i nie jest dostępna dla tkanek. Stężenie białka wiążącego rośnie z wiekiem oraz w nadczynności tarczycy, a spada w otyłości i cukrzycy. Dlatego przy wyniku granicznym lekarz zleca oznaczenia pozwalające oszacować, ile hormonu jest realnie czynne, zamiast opierać się na jednej liczbie.
04 Praktyka
Co to zmienia w postępowaniu
Objawy uzasadniają zbadanie, a nie rozpoczęcie leczenia. Droga od podejrzenia do decyzji terapeutycznej przebiega w ustalonej kolejności, a jej pominięcie kończy się leczeniem hormonalnym u mężczyzny, którego problemem był bezdech senny albo nieleczona niedoczynność tarczycy.
- Wywiad i przegląd lekówLekarz pyta o sen, pracę zmianową, alkohol, masę ciała, choroby przewlekłe i wszystkie przyjmowane preparaty. Opioidy, glikokortykosteroidy, część leków psychiatrycznych oraz sterydy anaboliczne wpływają na wynik bezpośrednio.
- Pomiar o właściwej porze, powtórzonyKrew pobiera się rano i na czczo, a nieprawidłowy wynik potwierdza w drugim oznaczeniu przy innej okazji. Pojedynczy wynik po nieprzespanej nocy albo w trakcie ostrej choroby nie nadaje się do podejmowania decyzji.
- Badania uzupełniającePrzy potwierdzonym obniżeniu ocenia się hormony sterujące z przysadki, prolaktynę, morfologię, glikemię i lipidogram, a często także funkcję tarczycy. Ten zestaw wskazuje, na którym piętrze leży zaburzenie. Zakres badań okresowych w zależności od wieku zebraliśmy przy badaniach profilaktycznych dla mężczyzn po 40.
- Leczenie przyczyny, jeśli jest odwracalnaRedukcja masy ciała, leczenie bezdechu sennego, uporządkowanie snu i weryfikacja przyjmowanych leków u części mężczyzn zmieniają obraz bez sięgania po hormon. Zmiana wymaga miesięcy, więc bywa odrzucana jako zbyt wolna.
- Decyzja o leczeniu preparatem testosteronuZapada po potwierdzeniu rozpoznania i po sprawdzeniu przeciwwskazań, do których należą między innymi nierozpoznany guzek gruczołu krokowego, rak piersi, nadkrwistość, ciężka niewydolność serca oraz nieleczony bezdech senny. Leczenie wymaga stałej kontroli, w tym morfologii i oceny gruczołu krokowego, a u mężczyzny planującego dziecko bywa niewskazane.
05 Konsultacja online
Wypełnij formularz medyczny w trzy minuty
Opisz objawy, czas ich trwania, choroby przewlekłe i przyjmowane leki. Lekarz oceni, czy obraz uzasadnia diagnostykę hormonalną, którą drogą ją poprowadzić i czy część objawów nie ma innej, częstszej przyczyny.
Co dostajesz za 59,00 zł. Ocenę zgłoszenia przez lekarza z numerem prawa wykonywania zawodu, sprawdzenie przeciwwskazań i historii leczenia w Internetowym Koncie Pacjenta, odpowiedź w wątku wiadomości oraz e-receptę przy decyzji pozytywnej. Konsultacja online nie zastępuje badania fizykalnego, a przy podejrzeniu zmian w jądrach albo w gruczole krokowym lekarz kieruje do gabinetu.
06 Bezpieczeństwo
Kiedy zgłosić się do lekarza
Część objawów zgłaszanych razem z podejrzeniem niedoboru androgenów wymaga pilnej oceny, bo wskazuje na inny proces. Poniższe sytuacje nie nadają się do prowadzenia zdalnie.
Pilna ocena lekarska
- Ból głowy z zaburzeniami widzenia, zwłaszcza z ubytkiem pola widzenia po bokach, razem ze spadkiem libida. Ten zestaw kieruje podejrzenie na przysadkę i wymaga szybkiej diagnostyki obrazowej.
- Wyciek z brodawki sutkowej lub powiększenie piersi u mężczyzny. Wymaga zbadania i oznaczenia prolaktyny, bo bywa pierwszym objawem gruczolaka przysadki.
- Wyczuwalny guzek lub stwardnienie w jądrze, powiększenie jednego jądra albo uczucie ciężaru w mosznie. Wymaga badania i badania obrazowego, a nie oznaczenia hormonów.
- Nagły, silny ból jądra z obrzękiem moszny, zwłaszcza u młodego mężczyzny. Podejrzenie skrętu jądra oznacza wyjazd na oddział ratunkowy w ciągu godzin, nie dni.
- Myśli o odebraniu sobie życia albo utrzymujący się od tygodni brak sił i utrata zainteresowania wszystkim. To sytuacja wymagająca pomocy niezależnie od wyniku badań hormonalnych. Całodobowe wsparcie zapewnia Centrum Wsparcia pod numerem 800 70 2222.
- Przyjmowanie sterydów anabolicznych, obecnie lub w przeszłości, razem z objawami niedoboru. Wymaga oceny lekarskiej i osobnego planu, a samodzielne sięganie po preparat testosteronu pogłębia zaburzenie.
Osobny tor mają objawy ze strony układu moczowego zgłaszane w tym samym czasie, czyli słaby strumień, parcia naglące i nocne wstawanie. Ich przyczyną bywa łagodny rozrost gruczołu krokowego, a możliwości postępowania zestawiliśmy przy leczeniu farmakologicznym i zabiegowym przerostu prostaty.
07 Pierwsze kroki
Co możesz zrobić teraz
Zanim padnie słowo o hormonach, warto zebrać informacje, które i tak zdecydują o interpretacji wyniku. Kilka z nich wymaga tygodnia obserwacji, nie wizyty.
- Zapisuj sen przez dwa tygodnie: godzinę zaśnięcia, pobudki i to, czy budzisz się wypoczęty. Chrapanie z przerwami w oddychaniu zgłoszone przez partnerkę jest informacją o wadze co najmniej równej wynikowi badania.
- Zmierz obwód talii i zapisz masę ciała. Otyłość brzuszna zmienia gospodarkę hormonalną i jednocześnie należy do najlepiej udokumentowanych czynników odwracalnych.
- Spisz wszystkie leki i preparaty, w tym opioidowe leki przeciwbólowe, glikokortykosteroidy, leki psychiatryczne oraz odżywki i sterydy z siłowni. Ta lista bywa całą odpowiedzią.
- Rozdziel objawy na te, które trwają od miesięcy, i te, które pojawiły się nagle. Nagłe pogorszenie w ciągu kilku tygodni wymaga szybszej oceny niż powolne narastanie przez lata.
- Nie zamawiaj oznaczenia hormonalnego na własną rękę po południu. Wynik pobrany o niewłaściwej porze wprowadza w błąd, a potem trudno go zignorować.
- Odłóż suplementy reklamowane jako podnoszące testosteron. Nie podlegają ocenie skuteczności wymaganej od leków, a bywają zanieczyszczone substancjami niedeklarowanymi na opakowaniu.
08 Pytania czytelników
Pytania, które wracają najczęściej
Po czym poznać, że testosteron jest za niski?
Po samych objawach nie da się tego rozpoznać, bo żaden z nich nie należy wyłącznie do niedoboru androgenów. Spadek libida, poranne wzwody rzadsze niż dawniej, zmęczenie nieustępujące po odpoczynku, przyrost tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha przy spadku masy mięśniowej i obniżony nastrój tworzą obraz, który uzasadnia zbadanie stężenia we krwi. Rozpoznanie stawia się dopiero wtedy, gdy obraz kliniczny idzie w parze z obniżonym wynikiem potwierdzonym w powtórzonym oznaczeniu.
O której godzinie oddać krew na testosteron?
Rano, zwykle między godziną siódmą a jedenastą, na czczo, bo stężenie testosteronu podlega rytmowi dobowemu i po południu bywa wyraźnie niższe niż o świcie. Pojedynczy wynik z popołudnia po nieprzespanej nocy potrafi wyglądać na niedobór u zdrowego mężczyzny. Z tego powodu badanie powtarza się przy innej okazji, a przy wyniku granicznym lekarz zleca dodatkowe oznaczenia pozwalające ocenić, ile hormonu jest realnie dostępne dla tkanek.
Czy niski testosteron powoduje zaburzenia erekcji?
Bywa jedną z przyczyn, ale rzadko jedyną i rzadko główną. U większości mężczyzn po czterdziestce za zaburzenia erekcji odpowiada podłoże naczyniowe związane z nadciśnieniem, zaburzeniami lipidowymi, cukrzycą lub paleniem, a niedobór androgenów dokłada się do obrazu. Dlatego wywiad zaczyna się od pytań o ciśnienie, cukier i przyjmowane leki, a nie od hormonów. Kolejność wyjaśniania opisujemy szerzej na stronie o leczeniu zaburzeń erekcji.
Czy niski testosteron leczy się na receptę?
Wszystkie preparaty testosteronu zarejestrowane w Polsce wydawane są wyłącznie z przepisu lekarza. W Rejestrze Produktów Leczniczych występują one w postaci żelu przezskórnego oraz roztworu do wstrzykiwań. Leczenie zaczyna się po potwierdzeniu rozpoznania, a nie na podstawie objawów, i wymaga regularnej kontroli, w tym morfologii oraz oceny gruczołu krokowego. Odrębną kwestią są przeciwwskazania, przez które u części mężczyzn takie leczenie nie wchodzi w grę.
Czy leczenie testosteronem wpływa na płodność?
Tak i jest to jedna z najczęściej pomijanych informacji. Testosteron podawany z zewnątrz wygasza sygnał z przysadki, przez co jądra ograniczają własną produkcję hormonu i wytwarzanie plemników. U mężczyzny planującego dziecko taki kierunek leczenia bywa niewskazany i lekarz szuka wtedy innego rozwiązania. Dlatego pytanie o plany prokreacyjne pada podczas wywiadu, nawet gdy pacjent zgłasza się wyłącznie z powodu zmęczenia.
Czy suplementy podnoszą testosteron?
Preparaty reklamowane jako podnoszące poziom testosteronu nie są lekami i nie podlegają ocenie skuteczności prowadzonej przed dopuszczeniem leku do obrotu. Wpływ, który da się potwierdzić, przynosi co innego: wyrównanie masy ciała, leczenie bezdechu sennego, regularny sen, ograniczenie alkoholu i aktywność fizyczna. U mężczyzn z otyłością redukcja masy ciała zmienia obraz hormonalny bez żadnego preparatu, choć zmiana wymaga miesięcy.
09 Czytaj dalej
Powiązane tematy
10 Autorstwo
Autor, recenzja medyczna i źródła
Kategorie wydawania i postacie preparatów podajemy za Rejestrem Produktów Leczniczych. Zasady rozpoznawania i postępowania opieramy na wytycznych Europejskiego Towarzystwa Urologicznego dotyczących zdrowia seksualnego i rozrodczego mężczyzn oraz na charakterystykach produktów leczniczych. Tekst aktualizujemy po zmianie zaleceń.
Źródła- EAU Guidelines: Sexual and Reproductive Health, rozdział o hipogonadyzmie męskim
- Rejestr Produktów Leczniczych (URPL): postacie i kategorie wydawania preparatów testosteronu
- Europejska Agencja Leków: charakterystyki produktów leczniczych zawierających testosteron
- PubMed: prace dotyczące związku otyłości, bezdechu sennego i stężenia testosteronu
- pacjent.gov.pl: e-recepta i Internetowe Konto Pacjenta
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Nie zawiera zaleceń dawkowania. O rozpoczęciu, zmianie i zakończeniu leczenia decyduje lekarz po indywidualnej ocenie. W stanie nagłego zagrożenia życia zadzwoń pod numer 112.